Już od 9 do 12 września 2026 roku Kazimierz Dolny stanie się na cztery dni miejscem spotkania młodych badaczy, doktorantów i studentów kognitywistyki podczas jubileuszowej, X edycji Letniej Szkoły Kognitywistyki, organizowanej pod patronatem Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego. Tegoroczna edycja nosi tytuł „Czas w umyśle” i poświęcona jest refleksji nad czasem przeżywanym – nie jako epifenomenem procesów mózgowych, lecz jako konstytutywnym elementem struktury świadomości. Interesować nas będzie nie tylko to, jak umysł mierzy czas, ale przede wszystkim to, jak go „stwarza” i jak go doświadcza – w ciągłości i w jej zaburzeniach, w ciele, w afekcie, w relacjach z innymi i w systemach sztucznych.
Zaproszeni goście
Program tegorocznej Szkoły otwiera szerokie grono zaproszonych gości, których wykłady wyznaczą główne osie tematyczne spotkania – od neurobiologii i fenomenologii czasu, przez nowe technologie badania doświadczenia temporalnego, po psychopatologię i neuroróżnorodność.
Marc Wittmann
Wykład plenarny: Embodied Time – Neural and Bodily Foundations of Time Perception
Niemiecki psycholog i neuronaukowiec (Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiene we Fryburgu), jeden z czołowych badaczy ucieleśnionego doświadczenia czasu. W swoich pracach pokazuje, że poczucie upływu czasu wyrasta z sygnałów interoceptywnych i cielesnej samoświadomości, a nie z odrębnego „zegara” w mózgu. Jego wykład plenarny otworzy Szkołę i wprowadzi w perspektywę łączącą neuronaukę, fenomenologię i badania nad świadomością ciała.
Zuzanna Rucińska i Maria Efereeva
Logged In Asleep: Sleep, Co-Presence, and Digital Time in VR
Wykład poświęcony temu, jak technologie wirtualnej rzeczywistości przekształcają doświadczenie snu, współobecności i czasu cyfrowego – na styku filozofii umysłu ucieleśnionego i badań nad nowymi mediami.
Anna Sterna
Psychopatologia zaburzeń osobowości wobec fenomenologii narcyzmu i borderline. Co wnoszą analizy przeżywanego doświadczenia?
Wykład analizujący, w jaki sposób fenomenologiczne badania przeżywanego doświadczenia wzbogacają rozumienie zaburzeń osobowości – w tym zaburzeń w przeżywaniu czasu towarzyszących narcyzmowi i osobowości borderline.
Michał Góral
Warsztat: Czas – (nie)znany towarzysz naszych dni
Warsztat praktyczny otwierający drugi dzień obrad, poświęcony codziennemu, subiektywnemu doświadczaniu czasu.
Maciej Wodziński
Ukryta trajektoria meltdownu – analiza doświadczenia przeżywanego osób autystycznych
Wykład prezentujący fenomenologiczną analizę meltdownu u osób autystycznych, wpisujący się w nurt badań nad atypowymi doświadczeniami temporalnymi w populacji neuroróżnorodnej, który jest jednym z głównych wątków tegorocznej Szkoły.
Paweł Gładziejewski i Aleksander Milczanowski
Varieties of Psychedelic Timelessness: an LLM-assisted Qualitative Study of Altered Temporal Experience
Wykład o bezczasowości w stanach psychodelicznych, oparty na jakościowym badaniu wspomaganym analizą dużych modeli językowych – przykład tego, jak nowe narzędzia obliczeniowe wspierają badania fenomenologiczne.
Andrzej Zykubek
Skąd komórka wie, która jest godzina?
Wykład dotyczy neuropoznawczych i chronobiologicznych mechanizmów, dzięki którym umysł orientuje się w czasie zegarowym.
W każdej komórce działa niezwykle precyzyjny układ genów i białek, który samodzielnie generuje rytm trwający około 24 godzin. Jego działanie opiera się na prostym, ale eleganckim mechanizmie: geny uruchamiają produkcję białek, które po pewnym czasie wyłączają własną syntezę. To właśnie to opóźnienie tworzy biologiczny zegar. Co ciekawe, rytm ten utrzymuje się nawet wtedy, gdy organizm zostanie całkowicie odcięty od światła i innych sygnałów z otoczenia.
Marcin Moskalewicz i Arkadiusz Gut
Otwarcie X Letniej Szkoły Kognitywistyki
Marcin Moskalewicz przywita uczestników w imieniu Komitetu Organizacyjnego X LSK, a Arkadiusz Gut, prezes Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, oficjalnie zainauguruje jubileuszową edycję Szkoły. Obaj są też autorami projektu badawczego „Kwantytatywna Fenomenologia Zaburzeń Temporalności” (grant NCN Sonata Bis), który współfinansuje tegoroczne spotkanie.
Prezentacje studencko-doktoranckie
Rdzeniem Szkoły pozostają sesje studencko-doktoranckie – w tym roku aż 16 wystąpień w pięciu blokach tematycznych, wybranych przez Radę Programową spośród nadesłanych zgłoszeń. Poniżej kilka przykładów z pełnego katalogu referatów.
Czas, narracja, tożsamość — czwartek, 10 września (12:00–14:00)
12:00 Authors of Their Own Time: The Role of the Sense of Agency in Shaping Narrative Temporality – Emma Maciejewska (lic.)
- Na podstawie wywiadów narracyjnych z 20 osobami autorka pokazuje, jak poczucie sprawstwa organizuje doświadczenie czasu w opowieści o własnym życiu.
12:30 Ciągłość bez centrum. Temporalność jaźni w perspektywie relacyjno-ekologicznej – Kacper Zacharski (mgr)
- Referat proponuje uzupełnienie indywidualistycznych ujęć jaźni o perspektywę relacyjno-ekologiczną, w której ciągłość tożsamości jest współtworzona przez ciało, relacje i artefakty poznawcze organizujące czas.
13:30 Koncepcja marzenia sennego i czasu snu – autorstwa Bronisława F. Trentowskiego – Mateusz Łokaj (student)
- Prezentacja najstarszej w polskim piśmiennictwie koncepcji marzenia sennego, sformułowanej w 1844 roku.
Nowe technologie i badanie doświadczenia czasu — czwartek, 10 września (16:30–18:00)
16:30 Rola temporalności w interwencjach terapeutycznych z wykorzystaniem VR w leczeniu depresji – Volha Saroka (mgr), Tomir Jędrejek (mgr)
- Przegląd typu scoping review pokazujący, że aspekt temporalny depresji jest wciąż niedostatecznie uwzględniany w terapiach VR.
17:00 Zmiana percepcji czasu w trakcie treningu z wykorzystaniem VR –Albert Łukasik (mgr)
- Badanie subiektywnego doświadczenia czasu podczas zgamifikowanego treningu polirytmicznego w VR, z pomiarami EEG, HRV i wskaźnikami stanu flow.
17:30 Budowa fundacyjnego modelu subiektywnego doświadczenia czasu – Jakub Juranek (mgr)
- Projekt multimodalnego modelu predykcyjnego (m.in. EEG, pupilometria, architektury JEPA) subiektywnego trwania interwałów czasowych.
Wymiary czasu w psychopatologii — piątek, 11 września (10:30–12:00)
10:30 Computational Phenomenology of Temporal Experience in Autism –Kacper Dudzic (mgr)
- Badanie łączy wywiady fenomenologiczne z analizą obliczeniową siedmiomilionowego korpusu autobiografii osób autystycznych, wskazując na centralną rolę nieprzewidywalności doświadczenia.
11:00 Próbując złapać myśli w biegu. Wywiady z osobą z diagnozą manii – Anastazja Szuła (mgr)
- Studium przypadku łączące narzędzie TATE z wywiadem mikrofenomenologicznym, ujawniające desynchronizację jako stały rys doświadczenia manii.
11:30 Czego nie widzi intencja. Ucieleśnione uwarunkowania zachowań zdrowotnych –Milena Celebudzka (mgr)
- Projekt doktorski badający ucieleśnioną mapę mentalną i świadomość cielesną jako predyktory zachowań zdrowotnych w chorobie otyłościowej.
Czas i praktyki komunikacyjne — piątek, 11 września (15:00–16:30)
15:00 Od przeżycia do protokołu – jak urzędowy gatunek zawiesza w czasie zdarzenia i argumentację stron procesu –Natalia Borzuta-Chrząstowska (mgr)
- Analiza genologiczno-retoryczna protokołu przesłuchania jako narzędzia stabilizującego czas procesu sądowego.
15:30 Model Positive Speech z zastosowaniem metody Service-Learning –Anna Sędłak (mgr)
- Badanie pilotażowe programu przeciwdziałania mowie nienawiści wśród uczniów szkół średnich.
16:00 Znaczenie przekazu perswazyjnego przed ekspozycją i po niej. Badanie IPA – Maciej Rauk (mgr)
- Badanie metodą interpretacyjnej analizy fenomenologicznej nad tym, jak znaczenie przekazu reklamowego zmienia się między rozmową poprzedzającą ekspozycję a rozmową po niej.
Wiele twarzy kognitywistyki — piątek, 11 września (17:00–18:00)
17:00 Układ odpornościowy jako system przetwarzania informacji – czy kognitywistyka może inspirować immunologię? –Konrad Murat (mgr)
- Propozycja spojrzenia na układ odpornościowy jako biologiczny system przetwarzania informacji, inspirowana modelami kognitywistycznymi.
17:30 Czy widzimy te same kolory? Qualia, percepcja barw i granice poznania innych umysłów –Rafał Tryścień (dr)
- Klasyczny problem qualiów rozpatrywany na przykładzie percepcji barw, uzupełniony o autorski projekt badawczy nad indywidualnymi różnicami w poznaniu kolorów.
18:00 Ile czasu potrzeba na zmianę? –Kamil Bagiński (lic.)
- Porównawcza analiza programów studiów kognitywistycznych w Polsce z lat 2019/20 i 2025/26.
Pełny katalog szesnastu referatów wraz ze streszczeniami i afiliacjami wszystkich prelegentów dostępny jest w materiałach Szkoły na stronie www https://lsk.kul.pl/.
Informacje praktyczne
Miejscem obrad będzie Rajchertówka – Dom Pracy Twórczej KUL w Kazimierzu Dolnym (ul. Puławska 94).
Serdecznie zapraszamy do udziału i wspólnej refleksji nad czasem w umyśle – do zobaczenia w Kazimierzu Dolnym!