Są takie spotkania, które nie tylko podsumowują stan dyscypliny, ale ją współtworzą. XV Zjazd Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, który odbędzie się od 21 do 23 września 2026 roku w Lublinie, gospodarzem czyniąc Instytut Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, należy właśnie do tej rzadszej kategorii. Tytuł konferencji – Making Sense of Meaning-making – brzmi jak żart językowy, ale kryje w sobie pytanie fundamentalne dla całej kognitywistyki: w jaki sposób umysły, ciała, kultury i maszyny nadają sens temu, co je otacza, i czy to nadawanie sensu w ogóle daje się ująć w jeden spójny model.
Temat, który spina rozproszone wątki dyscypliny
Kognitywistyka od dawna żyje napięciem między podejściami reprezentacjonalistycznymi a enaktywistycznymi, między fenomenologią a obliczeniowym modelowaniem umysłu, między klasyczną psychologią poznawczą a semiotyką kognitywną. Zjazd w Lublinie nie próbuje tego napięcia rozstrzygać na siłę. Przeciwnie – czyni je punktem wyjścia. Program konferencji układa się w kilka wyraźnych nurtów, które będą się przez trzy dni przeplatać: semiotykę i biosemiotykę poznania, fenomenologię doświadczenia i świadomości, filozofię i etykę sztucznej inteligencji, neurokognitywne podstawy komunikacji i więzi społecznej, a także metodologię badań nad rozumowaniem, pamięcią i wyobraźnią. To rzadka okazja, by zobaczyć te perspektywy nie osobno, w izolowanych silosach specjalizacji, lecz w bezpośrednim sąsiedztwie – czasem także w bezpośrednim sporze.
Głosy plenarne: europejska czołówka semiotyki kognitywnej i fenomenologii
Organizatorzy zaprosili do wygłoszenia wykładów plenarnych badaczy, których prace od lat wyznaczają kierunki debaty o naturze znaczenia:
| Prelegent/ka | Afiliacja | Obszar badań |
| Kalevi Kull | Uniwersytet w Tartu, Estonia | biosemiotyka, ekosemiotyka, mechanizmy różnorodności biologicznej i ewolucji |
| Sara Lenninger | Uniwersytet w Kristianstad, Szwecja | semiotyka kognitywna, rozwój semiotyczny we wczesnym dzieciństwie, komunikacja wizualna i polisemiotyczna |
| Marcin Moskalewicz | UMCS / IDEAS Research Institute, Warszawa | fenomenologia, psychiatria, obliczeniowe podejścia do doświadczenia przeżywanego |
| Marek Pokropski | Uniwersytet Warszawski | fenomenologia, filozofia umysłu, filozofia kognitywistyki |
| Jordan Zlatev | Uniwersytet w Lund, Szwecja | lingwistyka ogólna, semiotyka kognitywna, komunikacja polisemiotyczna |
Wykład Kalevi Kulla otworzy konferencję rozważaniami o semiotyce poznania, umieszczając ludzkie nadawanie sensu w szerszym kontekście procesów biologicznych. Marcin Moskalewicz zapyta, czy fenomenologię w ogóle można kwantyfikować – pytanie, które od dekady dzieli badaczy świadomości na zwolenników i sceptyków formalizacji doświadczenia. Marek Pokropski przedstawi fenomenologiczne profile teorii świadomości, Sara Lenninger poprowadzi przez rozwój semiotyczny dzieci, a Jordan Zlatev zamknie cykl wykładem o hierarchii semiotycznej i semiozie zwierzęcej – temacie, który od lat prowokuje spory o granice między komunikacją zwierzęcą a językiem ludzkim.
Trzy dni gęstej pracy intelektualnej
Program sesji równoległych imponuje rozmachem tematycznym. Znajdą się w nim wystąpienia poświęcone modelom świata w dużych modelach językowych i ich porównaniu z reprezentacjami ludzkimi, enaktywistycznym ujęciom zaburzeń psychicznych, neurokognitywnym aspektom synchronizacji rytmicznej w budowaniu więzi społecznych, epistemicznej czujności wobec dezinformacji generowanej przez sztuczną inteligencję, a także zagadnieniom klasycznym – pamięci, wyobraźni, rozumowaniu przestrzennemu, afantazji i hiperfantazji. Osobny wątek stanowią rozważania nad statusem moralnym i przypisywaniem stanów umysłowych, nad percepcyjną luką odpowiedzialności w kontekście AI oraz nad tym, jak kultura kształtuje rozumowanie o modelach cyklicznych. To dowód na to, że kognitywistyka polska nie ogranicza się do importowania pytań z zagranicy – sama je stawia i sama na nie odpowiada.
We wtorek wieczorem zaplanowano wydarzenie towarzyskie w Ogrodzie Botanicznym oraz Walne Zgromadzenie PTK, w środę – spacer po Lublinie z przewodnikiem. Konferencję poprzedzi, w poniedziałek 21 września, Young Researchers Workshop pod przewodnictwem Alexandry Mouratidou – przestrzeń pomyślana specjalnie dla młodych badaczek i badaczy, którzy dopiero wchodzą w środowisko kognitywistyczne i szukają w nim miejsca dla własnych pytań.
Dlaczego warto tam być
Zjazdy Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego mają tę szczególną wartość, że łączą precyzję analityczną z otwartością na spory nierozstrzygnięte. Nikt uczestniczący w tym spotkaniu nie wyjdzie z niego z gotowymi odpowiedziami na pytanie, czym jest nadawanie sensu – ale wielu wyjdzie z lepiej sformułowanymi pytaniami, a to w nauce bywa cenniejsze. Dla badaczy zajmujących się semiotyką, fenomenologią, filozofią umysłu, neuronauką poznawczą czy etyką technologii to spotkanie, którego pominąć się nie powinno.
Termin: 21–23 września 2026
Miejsce: Instytut Filozofii UMCS, Lublin
Strona konferencji: ptk26.umcs.lublin.pl
Program: ptk26.umcs.lublin.pl/index.php/programme-2
Prelegenci plenarni: ptk26.umcs.lublin.pl/index.php/plenary-speakers
PTK26 Book of Abstracts ——————– Pobierz
Do zobaczenia w Lublinie.