Sprawozdanie ze spotkania Prezesa Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego prof. Arkadiusza Guta z Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Panią Minister Karoliną Zioło-Pużuk.
- Data spotkania: 27 lipca 2026 r.
- Miejsce: Warszawa, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Uczestnicy:
- Prof. dr hab. Arkadiusz Gut – Prezes Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu;
- Pani Minister Karolina Zioło-Pużuk – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Cel spotkania
Kognitywistyka należy w Polsce do dziedzin najmłodszych, a zarazem rozwijających się najdynamiczniej. Celem spotkania było przedstawienie Pani Minister aktualnego stanu i perspektyw rozwojowych kognitywistyki w Polsce, a także omówienie możliwości instytucjonalnego wyodrębnienia tej dziedziny jako samodzielnej dyscypliny lub subdyscypliny naukowej w systemie klasyfikacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Panorama środowiska oraz argumentacja za wyodrębnieniem dyscypliny stanowiły merytoryczne tło rozmowy przeprowadzonej 27 lipca 2026 roku w Warszawie.
Przebieg rozmowy i najważniejsze ustalenia
- Ścieżka prawna wyodrębnienia dyscypliny. Omówiono możliwości oraz wstępny harmonogram działań legislacyjno-administracyjnych zmierzających do wydzielenia kognitywistyki jako samodzielnej dyscypliny bądź subdyscypliny naukowej. Wyodrębnienie takie umożliwiłoby środowisku kognitywistycznemu samodzielność w zakresie nadawania stopni naukowych – doktoratów i habilitacji – obecnie uzależnioną od przyporządkowania do dyscypliny „nauki o komunikacji społecznej i mediach”.
- Odrębny slot w Narodowym Centrum Nauki. Poruszono kwestię utworzenia odrębnego slotu konkursowego dla kognitywistyki i nauk o poznaniu w ramach panelu HS, co pozwoliłoby na sprawiedliwszą ocenę wniosków grantowych o profilu kognitywistycznym, ocenianych obecnie przez recenzentów o zróżnicowanych kompetencjach dyscyplinarnych.
- Rola kognitywistyki w badaniach interdyscyplinarnych. Prof. Gut przedstawił aktywność naukową środowiska kognitywistycznego oraz jego kluczową rolę w badaniach interdyscyplinarnych, wskazując na potrzebę większego wyodrębnienia dyscypliny i jej silniejszej obecności w życiu naukowym kraju.
- Prezentacja materiału „Horyzonty kognitywistyki”. Wspólnie z zespołem kognitywistów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przygotowany został obszerny materiał ukazujący funkcjonowanie kognitywistyki w Polsce – panoramę ośrodków akademickich, działalność studencką i kół naukowych, a także działalność dydaktyczną i naukową dyscypliny. Materiał w formie atrakcyjnego folderu został przekazany i zaprezentowany Pani Minister.
- Prezentacja zasobów i osiągnięć środowiska. Przedstawiono zestawienie ośrodków akademickich prowadzących kognitywistykę w Polsce, sylwetki wiodących badaczek i badaczy oraz pełną argumentację merytoryczną – epistemologiczną, systemowo-ewaluacyjną, dydaktyczną, porównawczo-międzynarodową i kadrowo-rozwojową – przemawiającą za wyodrębnieniem dyscypliny.
- Stanowisko Ministerstwa. Pani Minister wyraziła otwartość Ministerstwa na współpracę ze środowiskiem kognitywistycznym oraz na zwiększenie samodzielności kierunków o charakterze interdyscyplinarnym.
- Dalsze kroki. Ustalono, że aktualnie trwają prace nad przygotowaniem formalnego wniosku o wydzielenie kognitywistyki jako odrębnej dyscypliny bądź subdyscypliny naukowej.
Podsumowanie i dalsze kroki
Argumentacja za wyodrębnieniem kognitywistyki jako samodzielnej dyscypliny jest wieloraka i wewnętrznie spójna. Obejmuje wymiar epistemologiczny, systemowo-ewaluacyjny, dydaktyczny, porównawczo-międzynarodowy oraz kadrowo-rozwojowy. Najbardziej namacalnym, twardym dowodem problemu pozostaje faktyczne zniknięcie słowa „poznanie” z nazwy dyscypliny macierzystej w 2018 roku – co oznacza, że pytanie o pozostanie w strukturze „nauk o poznaniu i komunikacji społecznej” jest dziś pytaniem o strukturę, która formalnie już nie istnieje.
Spotkanie z Panią Minister Karoliną Zioło-Pużuk miało charakter roboczy i wstępny, lecz jego wynik należy ocenić jako obiecujący. Strony potwierdziły wolę dalszej współpracy w zakresie instytucjonalnego umocowania kognitywistyki w polskim systemie nauki. Polskie Towarzystwo Kognitywistyczne oraz środowisko toruńskie zadeklarowały gotowość dalszego wsparcia merytorycznego prac nad wnioskiem o wyodrębnienie dyscypliny, w tym przygotowania niezbędnej dokumentacji i argumentacji naukowej. Postulat wyodrębnienia odrębnej dyscypliny – roboczo nazwanej „kognitywistyka” lub, w wersji poszerzonej, „nauki o poznaniu” – powinien być odtąd traktowany jako priorytetowy kierunek działań administracyjnych i środowiskowych, z Polskim Towarzystwem Kognitywistycznym jako naturalnym liderem tego procesu.
Sporządził: dr Andrzej Zykubek
