Zapraszamy – szczególnie osoby zainteresowane / studiujące animal cognition i zoopsychologię – na publiczną obronę doktoratu mgr Zbigniewa Słuszkiewicza. Odbędzie się w środę 13 maja 2026 r., o godz. 12:00 w siedzibie UKEN w Krakowie (aula im. Danka).
To niepowtarzalna okazja do spotkania i wysłuchania wybitnych specjalistów z obszaru kognicji, procesów poznawczych i zdolności mentalnych zwierząt: prof. prof. Adriana Schetz, Michała Piekarskiego i Wojciecha Pisuli.
Rozprawa dotyczy nowatorskiej, intrygującej tematyki:
podmiotowość i sprawczość moralna zwierząt;
zachowania społeczne i emocje na przykładzie szczurków;
umysły zwierząt a przetwarzanie predykcyjne;
umysły zwierząt a zasada „energii swobodnej”.
Konkretniej, doktorat analizuje podmiotowość i sprawczość zwierząt, proponując ich ujęcie w sposób gradualistyczny jako stopniowalne zdolności poznawczo-afektywne, a nie cechę wyłącznie ludzką. Na przykładzie badań nad szczurami autor konfrontuje stereotypowe i filozoficzne założenia dotyczące zwierząt z wynikami współczesnej kognitywistyki i neuronauki. Praca wykorzystuje ramy przetwarzania predykcyjnego i zasadę energii swobodnej, aby pokazać sprawczość jako zjawisko naturalistyczne, procesualne i obecne także u zwierząt.
źródło – Marcin Urbaniak
Zwrot pragmatyczny w naukach kognitywnych a gradualizm kategorii podmiotowości moralnej
Opis:
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Szkoła Doktorska. Praca doktorska napisana pod kierunkiem: dr hab. Marcina Urbaniaka, prof. UKEN.
Dysertacja stanowi próbę przełamania dychotomii na pełnoprawnych sprawców moralnych i pasywne przedmioty moralnej troski, proponując ugruntowany empirycznie model gradualistyczny, obejmujący spektrum zdolności poznawczo- afektywnych. Autor stawia tezę, że mechanistyczny obraz świata, dominujący w kulturze Zachodu, systemowo wyeliminował z przyrody pojęcie autentycznej sprawczości (agency). W odpowiedzi na ten problem praca dokonuje oddolnej rekonstrukcji tej kategorii. Opiera się na dwóch filarach: procesualnej metafizyce biologii oraz ramach teoretycznych „zwrotu pragmatycznego w naukach kognitywnych”, a zwłaszcza na Zasadzie Energii Swobodnej (FEP) i jej teoriom procesualnym: przetwarzaniu predykcyjnemu (PP) i aktywnemu wnioskowaniu (AIn). Jako studium przypadku służy analiza kulturowo-filozoficznej narracji oraz ustaleń empirycznych dotyczących właściwości poznawczo-afektywnych szczura. W pracy analizowana jest również gradualistyczna koncepcja Marka Rowlandsa, przy jednoczesnym wskazaniu na podstawowe przeszkody w jej akceptacji. Po przeprowadzeniu krytycznej analizy historycznych źródeł problemu z uchwyceniem pozaludzkiej sprawczości oraz dekonstrukcji antropocentrycznych kategorii wykluczających uznanie tejże, autor dowodzi, że FEP/PP/AIn dostarcza w pełni naturalistycznych podstaw do naturalistycznej rekonstrukcji sprawczości od jej podstaw biologicznych. Pozwala to na operacjonalizację koncepcji podmiotu motywowanego moralnie, obejmującej również istoty tradycyjnie z tej sfery wykluczane.
This dissertation attempts to overcome the dichotomy between fully-fledged moral agents and passive moral patients by proposing an empirically grounded gradualist model encompassing a spectrum of cognitive-affective capacities. The author posits that the mechanistic worldview, prevalent in Western culture, has systematically eliminated the concept of authentic agency from nature. In response to this problem, the work undertakes a bottom-up reconstruction of this category. It is based on two pillars: the processual metaphysics of biology and the theoretical frameworks of the „pragmatic turn in cognitive science,” most notably the Free Energy Principle (FEP) and its processual theories: predictive processing (PP) and active inference (AIn). The analysis of the cultural-philosophical narrative and empirical findings regarding the cognitive-affective properties of the rat serves as a case study. The dissertation also analyses Mark Rowlands’s gradualist concept and identifies the fundamental obstacles to its acceptance. Following a critical analysis of the historical sources of the problem of grasping non-human ageficy, and a deconstruction of the anthropocentric categories that preclude its recognition, the author argues that FEP/PP/AIn provides an entirely naturalistic foundation for the reconstruction of agency from its biological roots. This allows for the operationalisation of the concept of the „moral subject,” thereby including beings traditionally excluded from this sphere.
